พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

พิพิธภัณฑ์เสมือนจริง

ประวัติความเป็นมาของพิพิธภัณฑ์

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา นับเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งแรก  ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงมีพระราชปรารภให้สร้างขึ้น  มูลเหตุแห่งการสร้างเนื่องมาจากใน  พ.ศ. 2500 ได้มีการค้นพบพระพุทธรูป พระพิมพ์ และเครื่องทองมีค่าจำนวนมหาศาลในกรุพระปรางค์วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งในครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จมาทอดพระเนตรโบราณวัตถุที่ค้นพบพร้อมทรงมีพระราชดำรัสกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และอธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้นว่า “โบราณวัตถุและศิลปวัตถุที่พบในกรุพระปรางค์วัดราชบูรณะนี้ สมควรจะได้มีพิพิธภัณฑสถานเก็บรักษา และตั้งแสดงให้ประชาชนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยานี้ หาควรนำไปเก็บรักษาและตั้งแสดง ณ ที่อื่นไม่”

ต่อมาในวันที่ 10 ธันวาคม 2501 ขณะที่กรมศิลปากรขุดเจาะอุโมงค์ลงไปยังกรุของวัดราชบูรณะเพื่อทำเส้นทางให้ประชาชนเข้าชมภาพจิตรกรรมฝาผนังที่มีอยู่ บริเวณผนังกรุทั้ง 4 ด้านได้โดยสะดวก กรมศิลปากรได้ขุดพบกรุเพิ่มอีก 7 กรุ ทุกกรุมีพระพุทธรูป  และพระพิมพ์จำนวนมากนับแสนองค์และซ้ำแบบกัน กระทรวงศึกษาธิการจึงอนุมัติให้กรมศิลปากรขอรับเงินบริจาคจากประชาชนโดยให้พระพิมพ์เป็นของสมนาคุณตอบแทน เพื่อนำเงินที่ได้มาจัดสร้างเป็นอาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสำหรับเก็บรักษา  และจัดแสดงโบราณวัตถุจากวัดราชบูรณะ พร้อมตั้งชื่อว่า “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา” เพื่อเป็นการระลึกถึงสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) ผู้ทรงสถาปนาวัดราชบูรณะ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา เปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2504 โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเป็นประธานในพิธีเปิด ปัจจุบันนอกจากจะจัดแสดงเครื่องทองจากวัดราชบูรณะแล้วยังจัดแสดงโบราณวัตถุจากแหล่งต่างๆที่พบในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาและจังหวัดใกล้เคียงด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

โบราณวัตถุชิ้นสำคัญ

เศียรพรพุทธรูปสำริด จากวัดธรรมิกราช 

เศียรพรพุทธรูปสำริด จากวัดธรรมิกราช (ศิลปะอยุธยารุ่นอู่ทอง 2 ร่วมสมัยกับหลวงพ่อโตวัดพนัญเชิง)  ซึ่งคาดว่าน่าจะสร้างขึ้น ก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยาหรือในช่วงต้นของกรุงศรีอยุธยา และพระพุทธรูปศิลาขาว ขนาดใหญ่ ศิลปะสมัยทวารวดี ซึ่งเคยประดิษฐานอยู่ที่บริเวณฐานพระเจดีย์ วัดพระเมรุ (ร้าง) จังหวัดนครปฐม

กลุ่มพระพุทธรูป

กลุ่มพระพุทธรูปจากพระอุระและพระพาหาซ้ายองค์พระมงคลบพิตร รวมทั้งจัดแสดงกลุ่มพระพุทธรูปจากต่างประเทศที่ได้จากกรุวัดราชบูรณะ

ห้องวัดมหาธาตุและห้องวัดราชบูรณะ

จัดแสดงเครื่องทอง 2 ห้อง คือ ห้องวัดมหาธาตุ จัดแสดงพระบรมสารีริกธาตุและเครื่องประกอบพุทธบูชา ห้องที่สอง ห้องวัดราชบูรณะ จัดแสดงพระพุทะรูป พระพิมพ์ทองคำ และเครื่องราชูปโภค มีโบราณวัตถุชิ้นสำคัญ คือ พระแสงขรรค์ชัยศรี เครื่องราชกุธภัณฑ์จำลอง พระปรางค์ทองคำ และเจดีย์ทองคำที่ได้จากการขุดค้นทางโบราณคดีในกรุชั้นที่ 3

โบราณวัตถุที่จัดแสดง

พระพุทธรูปปางสมาธิ

          ศิลปะทวารวดี พุทธศตวรรษที่ 14-18 ที่มา: วัดนางกุย พระนครศรีอยุธยา

 

พระพุทธรูปปางนาคปรก

        ศิลปะเขมรในประเทศไทย พุทธศตวรรษที่ 17 ที่มา: วัดหน้าพระเมรุ พระนครศรีอยุธยา

 

พระปางมารวิชัย

      ศิลปรัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 24 ที่มา: วัดสว่างอารมณ์ พระนครศรีอยุธยา 

 

 

 

 

พระพุทธรูปปางมารวิชัย

      ศิลปะอยุธยา พุทธศตวรรษที่ 22-23 ที่มา: วัดสว่างอารมณ์ พระนครศรีอยุธยา

 

 

 

พระพิมพ์พระพุทธรูปปางมารวิชัย

       พระพุทธรูปปางมารวิชัย เนื้อชิน ลักษณะเป็นแผ่นกลม ประทับนั่งบนฐานบัวคว่ำ-บัวหงายภายในซุ้มเรือนแก้ว มีเทวดาถือ ฉัตรเบื้องขวาเป่าสังข์ เบื้องซ้ายมีการหล่อติดไม่สมบูรณ์ ผิวหน้าฉาบปรอท ศิลปะอินเดีย สกุลช่างปาละเสนะ พุทธศตวรรษที่ 14-18 ที่มา: กรุพระปรางค์วัดราชบูรณะ พระนครศรีอยุธยา

 

พระพิมพ์พระพุทธรูปปางสมาธิ

        พระพุทธรูปปางสมาธิประทับเหนือโพธิบัลลังก์ แบบทวารวดี รุ่นหลัง ราวพุทธศตวรรษที่ 15-16 (ลักษณะทรวดทรงขององค์พระละม้ายกับพระพิมพ์เมืองหริภุญชัย เข้าใจว่าเป็นฝีมือช่างสกุลหนึ่งซึ่งร่วมสมัยเดียวกับศิลปะทวารวดี) ทำด้วยดินเผา

 

พระพิมพ์ทรงห้าเหลี่ยมปลายมน

       พระพิมพ์ปางมารวิชัย ประทับนั่งสมาธิราบ บนฐานบัวคว่ำบัวหงาย อยู่ภายในซุ้มปราสาท ซุ้มตกแต่งด้วยลายกระจังบริเวณปลายกรอบซุ้มทำเป็นลายกนก ทรงครองจีวรห่มเฉียง ชายสังฆาฏิยาวจรดพระนาภี พระองค์ค่อนข้างชะลูด พระพักตร์รูปไข่ พระกรรณยาวจรดพระพาหา พระเกศาเป็นตุ่มเล็ก พระรัศมีเป็นต่อมกลมคล้ายดอกบัวตูม

 

พระพิมพ์พระพุทธรูปปางมารวิชัย

      พระพุทธรูปปางมารวิชัย ประทับนั่งสมาธิราบอยู่ภายในซุ้มเรือนแก้ว ปรกด้วยร่มโพธิพฤกษ์แผ่กิ่งออกสองข้าง รองรับซุ้มด้วยฐานรูปบัวหงาย องค์พระครองจีวรห่มเฉียง สังฆาฏิพาดโค้งชายเป็นรอยตัดยาวเกือบจรดพระนาภี พระพักตร์เป็นรูปไข่ เม็ดพระศกกลม พระรัศมีเป็นปลีแหลม

 

สมุดกิจกรรมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา


สมุดกิจกรรมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา: 
โครงการการพัฒนาแหล่งการเรียนรู้เสมือนจริงพิพิธภัณฑ์ไทย 

ได้รับทุนสนับสนุน: กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์
ดำเนินโครงการโดย:  ผศ.ดร.สุชาติ แสนพิช
                                            ผศ.ดร.พัฒนา ศิริกุลพิพัฒน์
                                            ผศ.ดร.พิสิษฐ์ ณัฏประเสริฐ
                                            สำนักเทคโนโลยีการศึกษา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช


แบบทดสอบพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา