ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น

พิพิธภัณฑ์เสมือนจริง

ประวัติความเป็นมาของพิพิธภัณฑ์

ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทยพบที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ในปี 2519 โดยนายสุธรรม แย้มนิยม อดีตนักธรณีวิทยาของกรมทรัพยากรธรณี ขณะสำรวจแร่ยูเรเนียม ในหมวดหินเสาขัว ที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง บริเวณห้วยประตูตีหมา กระดูกชิ้นนี้มีความกว้างยาวประมาณ 1 ฟุต จากการเปรียบเทียบพบว่ามีลักษณะใกล้เคียงกับไดโนเสาร์ซอโรพอดซึ่งมีขนาดใหญ่ ยาวประมาณ 15 เมตร และจากการตรวจสอบพบว่าเป็นส่วนปลายล่างสุดของกระดูกต้นขาของไดโนเสาร์จำพวกกินพืช

  การสำรวจไดโนเสาร์ที่ภูเวียงได้เริ่มต้นอย่างจริงจังในปี 2524 โดยนายเชิงชาย ไกรคง นักธรณีวิทยาจากกรมทรัพยากรธรณี ได้พาคณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทยและฝรั่งเศสขึ้นไปสำรวจกระดูกไดโนเสาร์ บริเวณยอดห้วยประตูตีหมา อำเภอภูเวียง คณะสำรวจพบกระดูกไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่ รวมทั้งฟันจระเข้ กระดองเต่า ฟันและเกล็ดปลาโบราณ และจากการสำรวจในเวลาต่อมาได้พบกระดูกไดโนเสาร์อีกหลายชนิด ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงจึงถูกจัดตั้งขึ้น โดยความร่วมมือของกรมทรัพยากรธรณี การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และจังหวัดขอนแก่น เพื่อเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าวิจัยซากดึกดำบรรพ์อย่างเป็นระบบของนักธรณีวิทยา ทั้งเป็นแหล่งเรียนรู้แก่เยาวชนและผู้สนใจ

โซนการจัดแสดงที่สำคัญ

โซน 1 กำเนิดจักรวาล

วิวัฒนาการสิ่งมีชีวิต และเรื่องราวของไดโนเสาร์ทั่วโลก เป็นเรื่องเกี่ยวกับกำเนิดจักรวาล วัฏจักรการเกิดและสลายของหิน กำเนิดสิ่งมีชีวิต ซากดึกดำบรรพ์ในมหายุคพาลีโอโซอิก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสัตว์ที่กำเนิดในทะเลจนถึงยุคไดโนเสาร์ ที่มีตั้งแต่กำเนิดไดโนเสาร์ วิวัฒนาการของไดโนเสาร์ และการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อ 65 ล้านปีก่อน

โซน 2 ไดโนเสาร์ในแหล่งเทือกเขาภูเวียง

นำเสนอซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ชิ้นแรกในประเทศไทย และไดโนเสาร์ที่พบในประเทศไทย โดยเฉพาะที่พบในแหล่งขุดค้นภูเวียงนั้นมีถึง 5 สายพันธุ์ ในโซนนี้ยังมีเรื่องราวของธรณีวิทยาเทือกเขาภูเวียงและประวัติการค้นพบ อันเนื่องจากเทือกเขาภูเวียงมีลักษณะแอ่งกระทะ เป็นแหล่งรวมซากดึกดำบรรพ์เก่าแก่จำนวนมาก

โซน 3 ห้องปฏิบัติการด้านซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์ในจังหวัดขอนแก่น

ชมห้องปฏิบัติการของนักธรณีวิทยาผ่านกระจกใส และใกล้ ๆ กัน ก็จะเป็นมุมที่รวบรวมซากดึกดำบรรพ์ที่ขุดพบในจังหวัดขอนแก่น

โซน 4 สวนไดโนเสาร์

โซนนี้จะตกแต่งเป็นสวนป่ายุคดึกดำบรรพ์ที่มีหุ่นไดโนเสาร์ขนาดเท่าตัวจริง แต่งเดิมด้วยแสงและเสียงร้องของไดโนเสาร์ เข้าบรรยากาศโลกยุคไดโนเสาร์

โซน 5 ยุคเทอร์เชียรี การใช้ประโยชน์หินแร่ และห้องเทิดพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

เป็นเรื่องราวในยุคเทอร์เชียรี ที่นำเสนอหินและแร่ในประเทศไทย อุปกรณ์สำรวจทางธรณีวิทยา ห้องเทิดพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งจะทำให้ได้ซาบซึ้งในพระราชกรณียกิจ ของพระองค์ท่านด้านธรณีวิทยา เห็นได้ว่าท่านทรงสนพระทัย ในทุกภารกิจของบ้านเมืองโดยเฉพาะอย่างยิ่งงานทางด้านวิชาการทุกแขนง

โครงกระดูกและโมเดลไดโนเสาร์

หุ่นสยามโมไทรันนัสอีสานเอนซิส

          สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis) เป็นไดโนเสาร์เทอโรพอด (ยืนสองเท้า)ในวงศ์ไทรันโนซอริดี กินเนื้อเป็นอาหาร เวลาเดินมันใช้สองเท้าหลังในการเดิน ลำตัวยาวประมาณ 6.5 เมตร มีลักษณะคล้ายกับไทแรนโนซอรัส หรือทีเร็กซ์ สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นบรรพบุรุษของทีเร็กซ์ 

          ค้นพบกระดูกที่หินลาดยาว อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2536 โดยพบกระดูกสันหลังหลายชิ้นโผล่ออกมาจากชั้นดินทรายสีแดงของหินหมวดเสาขัว ต่อมาก็พบกระดูกสะโพกด้านซ้าย และกระดูกส่วนหางอีกหลายชิ้นเรียงรายต่อกัน

 

 

โครงกระดูกสยามโมไทรันนัสอีสานเอนซิส

          สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis) เป็นไดโนเสาร์เทอโรพอด (ยืนสองเท้า)ในวงศ์ไทรันโนซอริดี กินเนื้อเป็นอาหาร เวลาเดินมันใช้สองเท้าหลังในการเดิน ลำตัวยาวประมาณ 6.5 เมตร มีลักษณะคล้ายกับไทแรนโนซอรัส หรือทีเร็กซ์ สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นบรรพบุรุษของทีเร็กซ์ 

          ค้นพบกระดูกที่หินลาดยาว อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2536 โดยพบกระดูกสันหลังหลายชิ้นโผล่ออกมาจากชั้นดินทรายสีแดงของหินหมวดเสาขัว ต่อมาก็พบกระดูกสะโพกด้านซ้าย และกระดูกส่วนหางอีกหลายชิ้นเรียงรายต่อกัน

หุ่นภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน

        ไดโนเสาร์ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae) ถูกค้นพบที่บริเวณประตูตีหมา อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น มีอายุอยู่ในช่วงยุคครีเตเชียสตอนต้น (130 ล้านปีมาแล้ว) จัดเป็นไดโนเสาร์ที่อยู่ในกลุ่มซอโรพอด (Sauropod) เป็นชื่อเรียกไดโนเสาร์กลุ่มกินพืช ที่มีรูปร่างใหญ่โต มีคอยาว หางยาวและหัวเล็ก ซึ่งมีลักษณะเด่นคือเป็นไดโนเสาร์ขนาดใหญ่โตมาก มีคอและหางยาว ลำตัวมีความยาวประมาณ
15 – 20 เมตร เดิน 4 เท้า กินพืชเป็นอาหาร แต่เดิมนั้น นักโบราณชีววิทยาเคยเชื่อว่า พวกซอโรพอด หรือ ไดโนเสาร์คอยาวนี้ นิยมใช้เวลาส่วนใหญ่ของมันในน้ำ และอาศัยน้ำช่วยพยุงน้ำหนักอันมหาศาลของลำตัว โผล่แต่ส่วนหัวขึ้นมาสอดส่องดูโลกภายนอก แต่หลายสิบปีมานี้ได้มีการศึกษาเรียนรู้ความมหัศจรรย์ทางโครงสร้างลำตัวของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอด จนทราบว่าท่อนขาหลังที่ดูบอบบางของพวกมัน ถูกออกแบบมาให้แบกรับน้ำหนักอันมหาศาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ และรอยเท้าที่กลายเป็น
หินของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดยังชี้ให้เห็นว่า ไดโนเสาร์กลุ่มนี้เป็นสัตว์บกอย่างเต็มตัว ในประเทศไทยปัจจุบันพบว่า นอกจากจะพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน ที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น แล้วก็ยังพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ชนิดนี้ที่จังหวัดกาฬสินธุ์อีกด้วย

โครงกระดูกภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน

        ไดโนเสาร์ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae) ถูกค้นพบที่บริเวณประตูตีหมา อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น มีอายุอยู่ในช่วงยุคครีเตเชียสตอนต้น (130 ล้านปีมาแล้ว) จัดเป็นไดโนเสาร์ที่อยู่ในกลุ่มซอโรพอด (Sauropod) เป็นชื่อเรียกไดโนเสาร์กลุ่มกินพืช ที่มีรูปร่างใหญ่โต มีคอยาว หางยาวและหัวเล็ก ซึ่งมีลักษณะเด่นคือเป็นไดโนเสาร์ขนาดใหญ่โตมาก มีคอและหางยาว ลำตัวมีความยาวประมาณ
15 – 20 เมตร เดิน 4 เท้า กินพืชเป็นอาหาร แต่เดิมนั้น นักโบราณชีววิทยาเคยเชื่อว่า พวกซอโรพอด หรือ ไดโนเสาร์คอยาวนี้ นิยมใช้เวลาส่วนใหญ่ของมันในน้ำ และอาศัยน้ำช่วยพยุงน้ำหนักอันมหาศาลของลำตัว โผล่แต่ส่วนหัวขึ้นมาสอดส่องดูโลกภายนอก แต่หลายสิบปีมานี้ได้มีการศึกษาเรียนรู้ความมหัศจรรย์ทางโครงสร้างลำตัวของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอด จนทราบว่าท่อนขาหลังที่ดูบอบบางของพวกมัน ถูกออกแบบมาให้แบกรับน้ำหนักอันมหาศาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ และรอยเท้าที่กลายเป็น
หินของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดยังชี้ให้เห็นว่า ไดโนเสาร์กลุ่มนี้เป็นสัตว์บกอย่างเต็มตัว ในประเทศไทยปัจจุบันพบว่า นอกจากจะพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน ที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น แล้วก็ยังพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ชนิดนี้ที่จังหวัดกาฬสินธุ์อีกด้วย

โมเดลกินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส

          กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis) ค้นพบที่ อุทยานแห่งชาติภูเวียงจังหวัดขอนแก่น ไดโนเสาร์นกกระจอกเทศ เดินสองขา วิ่งเร็วปราดเปรียว กินทั้งพืชและสัตว์ ขนาดความยาวประมาณ 1-2 เมตร ยุคครีเทเชียสตอนต้น (130 ล้านปีก่อน) ที่มาของชื่อสกุลมาจากตัวละครในวรรณคดีของไทย “กินรี” ร่างเป็นสตรีแต่ขาเป็นนก ส่วนชื่อชนิดมาจากแหล่งที่พบที่จังหวัดขอนแก่น

โครงกระดูกกินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส

          กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis) ค้นพบที่ อุทยานแห่งชาติภูเวียงจังหวัดขอนแก่น ไดโนเสาร์นกกระจอกเทศ เดินสองขา วิ่งเร็วปราดเปรียว กินทั้งพืชและสัตว์ ขนาดความยาวประมาณ 1-2 เมตร ยุคครีเทเชียสตอนต้น (130 ล้านปีก่อน) ที่มาของชื่อสกุลมาจากตัวละครในวรรณคดีของไทย “กินรี” ร่างเป็นสตรีแต่ขาเป็นนก ส่วนชื่อชนิดมาจากแหล่งที่พบที่จังหวัดขอนแก่น

 

สมุดกิจกรรมพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง


สมุดกิจกรรมพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง: 
โครงการการพัฒนาแหล่งการเรียนรู้เสมือนจริงพิพิธภัณฑ์ไทย 

ได้รับทุนสนับสนุน: กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์
ดำเนินโครงการโดย: ผศ.ดร.สุชาติ แสนพิช
                                            ผศ.ดร.พัฒนา ศิริกุลพิพัฒน์
                                            ผศ.ดร.พิสิษฐ์ ณัฏประเสริฐ
                                            สำนักเทคโนโลยีการศึกษา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช


แบบทดสอบพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง